חסר רכיב

'גבעה ורוח בה'

 בשנת הקורונה (2020) יצא לאור ספרו של יובל דניאלי, אמן וארכיונאי, המספר את סיפורה של גבעת חביבה במבט היסטורי על 70 שנותיה.

התערוכה שנולדה מתוך דפי הספר הזה וקרויה על שמו היא צעד נוסף המתבונן במבט אמנותי אישי, חופשי וביקורתי של אמנים המחוברים למקור ולמקום, על סדר היום שהגבעה מנחילה לאורך השנים בחברה הישראלית ובשנים האחרונות אף ברחבי העולם.

בתוכה עבודות המתייחסות לזמנים, לרעיונות, לערכים ולעשייה של גבעת חביבה.
22 המציגים בה הם אמנים שמקור צמיחתם בקיבוץ הארצי — אותם קיבוצים שיזמו והקימו את גבעת חביבה, הרעיון והמעשה.
ימים סוערים עוברים עלינו.
"הנחשול" (מיצב חוץ) של אביטל גבע עוד לא התחיל להצמיח דשא והוא כבר גבוה מדי.
"גבעת קפיטול משלנו", הוא קרא לזה, ולא ידע עד כמה צדק כשקבע את רעיון ושם המיצב.
מבנים כלכליים וחברתיים בישראל ובעולם, שנדמה כי עמדו בשנה החולפת למבחן, נכנסים כעת לרגע של מבחן נוסף — הומני ומוסרי.
בצילום היו קוראים לזה "הרגע המכריע".

מקומה של גבעת חביבה בשדה הזה הוא בראש המחנה. אנו מצויים כעת בצומת מטלטל: בין הסיכוי למשבר גדול בין יהודים לערבים לבין ההזדמנות להראות את כוחה של חברה משותפת, שפויה, הומנית ודמוקרטית.

עבודתו של נטע שפירא, "הגשר בסלונים", שולחת אותנו אל שנות ה-20 המוקדמות, ימי ראשיתו של השומר הצעיר.
הדמיון החזותי למאפיינים הפאשיסטיים, שאנו יודעים כי נשבו פחות משני עשורים לאחר מכן באותו מקום, משקף מראה לא פשוטה בנוגע להתכנות של היפוך התפקידים ולַקלות הבלתי נתפסת שבה ניתן האדם להשפעה ולפרשנות שגויה.

אלו, בצירוף אקלים סביבתי וגורמים משפיעים, הם בעלי מאפיינים דומים מדי לזמן ולמקום שלנו.

"רייק נגד רייך", עבודתו של חיים מאור אשר הוצגה לראשונה ב-1994 (ארט פוקוס, גבעת חביבה), מעמידה משני צדדים מנוגדים את סמל הרייך אל מול סמל השומר הצעיר. במרכז סיפורה של חביבה רייק — מי שנשכחה בזמנו מהאתוס הגדול של הצנחנים, גיבורי המלחמה, ושעל שמה נקראת גבעת חביבה.

חביבה רייק וקבוצת הצנחנים הנוספים שנספו עמה בפעולתם האמיצה על אדמת אירופה הבוערת לא נכנסו למיתוס הלאומי שנוצר כולו סביב חנה סנש.

הפער בין המקרה ההיסטורי למיתוס נמצא בבסיס שמה של גבעת חביבה והוא ימשיך ויצוץ לאורך ציר 70 שנותיה — בין האידאה למציאות.

הפער בין אתוס הדרך המשותפת שהוחזק על ידי מנהיגי התנועה יערי וחזן לבין דרכו הפרטית של היחיד, בדמות זיכרון מתוק בשבילי הגבעה ב"סמינר י' מעוניינים", נמצא בעבודתו הרגישה של טל בדרק.
בה נמצא גם את הפער בין אותם זיכרונות מיתולוגיים לבין התמוססותם בהמשך.

יוסי וסיד יצר ניסוי בנושאי זיכרון ונרטיב כאשר לקח את חלל הספרייה המתומנת בגבעה, ועל פי עבודת ציור הקיר של תמר גטר מ-1994 יצר את "כחול / צהוב / כעס" — יצירה המבוססת כולה על אינטואיציה וזיכרון סובייקטיבי.

הזיכרון החמקמק שולח אותנו לבדיקה עד כמה מוצקים הנרטיבים המתקיימים כיום בחברה הישראלית ומפעילים את ההווה והעתיד שלה.
באותו האופן שווה לראות בהתבוננות חדשה, במרחק הזמן, את "מיתוסים מתמוססים" של חיים מאור.

"יחזקאל", דמותו של אבא קובנר ביצירתו של מיכאל קובנר (עין החורש – ירושלים), וטריפטיך הספרים הבוערים של גיא בר-אמוץ (מעברות – לונדון), מזכירים ומזהירים: השואה והכיבוש שניהם כאן.

מכון מורשת, הפועל לחינוך כנגד גזענות, הוא תא חשוב בגופה של גבעת חביבה.
"אחוות עמים", אותו היגד מבית המדרש של השומר הצעיר, מכוון את בר-אמוץ גם החוצה כלפי החברה אך גם במבט ביקורתי אל בדק בית פנימי.

ה**"מסע לרגלי הגבעה"** של צילה ליס הוא מסעם של הדגל האדום (סוציאליזם / צדק חברתי) והדגל השחור (מחאת הדגלים השחורים) יחד, כשהם לוקחים עמם לדרך את כל המטען השומרי, הקיבוצי והמנהיגותי.

לאן פניהם? לאן יגיעו?

ליס, שתמיד יוצאת למסע — לרוב אינדיבידואלי — הופתעה כשמצאה עצמה לוקחת עמה את כל המטלטלין הערכי המשותף הזה לדרך.

יובל דניאלי קורא לנו בעבודה המונומנטלית "על המשמר!" לעמוד על משמר הערכים והדרך הזו, במיוחד עכשיו.

בל נשכח כי רוב האנושות בעולם היא בעלת תפיסות הומניסטיות.
ערכי טוהר המידות, השוויון והאחווה הם נחלת הרוב. גם בישראל אנחנו הרוב.

אם כן, מדוע הרוב הזה אינו מצליח לגבור כעת ולהוביל את ישראל לכיוונים אלו?

מיוחד בגלגוליו הוא ערך היחד הקיבוצי, שעבר גלגולים כה רבים.
עליו כתב שאול קנז את החוברת "קץ הביחד". אותו יחד הוא שואל בעבודתו "מה אתה אומר": כמה? מי? אתם? אני? היא? אנחנו? הם?
אותה "תכנית לחלום" שטוו התנועה והאידאולוגיה אינה רק היחד הקיבוצי המוחלט של שנות הבראשית או דו-הקיום היהודי-ערבי של תחילת הדרך.
היחד המורכב והרב-גוני, הנבחן על פי מידת האנושיות, הוא הרכיב הפעיל של ימינו.

לאלו הפועלים כיום בגבעת חביבה הוא מוחשי באופן יומיומי.

הגבעה פעמה תמיד רב-תרבותיות. אין זה קל או פשוט. הפערים לעיתים גדולי ממדים, אך תפיסה רב-תרבותית יוצרת אנשים ואנושות טובים יותר והיא הכרחית בעולם גלובלי ובאזורי סכסוך.

תפיסה זו הובילה את אתי עמרם — אמנית, מנהלת המרכז ואוצרת הגלריה בשנים 1993–2015 — לראות בעיניים אחרות, לפתח את שריר הגמישות התפיסתית, לעשות וליצור.

דמויות הציפור והצבי, דיוקן האדם והעצמי, האדמה והברזל נוצרים אצלה מתוך, ואחד על גבי השני — שונים וקשורים.

מוטיב היצירה נמצא באופן מרכזי בכל תיאוריות ההתפתחות כבונה את האדם באופן מיטיב.

בידי האמנים יש כלים ליצור באופן בלתי אמצעי — עוקף מוח, תודעה מקובעת ומחסומים רגשיים — ובכך הם תורמים ליכולת של הצופים לראות את האחר.
האמנות משפיעה עלינו באופן קוונטי — בו-זמני ורב-ממדי.

לא במקרה אבנר זינגר, אמן-קדר המוביל את בית הספר לקרמיקה, מעמודי התווך של המרכז המשותף לאמנות גבעת חביבה, מדבר באותה שפה.

עבודתו "אנשי החומר" מציבה את האינדיבידואל היצירתי האנושי במרכז — ככזה היודע פתיחות, חיבור, רגישות וקשרים משותפים.

אין זו תפיסה תמימה; הפערים בעבודתו השנייה, הנוצרים מהיפרדות חומר מחומר דומה הממאן להידבק, ניכרים, אך אינם מאיימים על קיומו של הכלי.

אותו כלי קרמי — אך גם רעיוני — מופיע בעבודתה של שלומית באומן: "שבר, כלי".

איזה כלי אנו מחזיקים בידינו היום?
האם באמת הכלים הישנים שבורים כולם?

הייתכן שחוברו באופן חדש, גמיש יותר, אלסטי, מותאם לאלף השלישי — ורק אנחנו עדיין לא הצלחנו לראות זאת?

או שעוד לא הושלמה המלאכה?

ואולי לעולם לא תושלם, והחיים יבקשו מאתנו תנועה תמידית בתוך העוגן, ארעיות בתוך ההמשכיות, גמישות בתוך המבנה — המאפשרות לשנות תצורות תמידית.

"ללא כותרת, 100 אבנים", עבודת הרדי-מייד של קלודט זורע, מקבצת לתוך עגלת קניות חפצים מעשורים שונים המאזכרים תקופות, דרכי חיים, עקרונות והבנות שנוכל לאסוף כאבני דרך — אך יחד עם זאת אנו חייבים להמשיך לנוע.

אם כך, מהו הקיבוץ?
קבוצה? רעיון? תפיסת חיים? קהילה? ערבות אנושית?

הקיבוץ כבר אינו בעל אותה הצורה.

בשנת 1994, בפרויקט האמנותי המשמעותי ארט פוקוס, שייצוג חלקי שלו מופיע כאן בתערוכה, כתבה טלי תמיר כי תערוכה ואמנות המשקפת מחשבות ביקורתיות על הקיבוץ עצמו לא היו אפשריות עשר שנים קודם לכן.

הביקורת, הסדקים והספקות — והשנים שהתקבעו בתודעה הקיבוצית ככישלון הקיבוץ — נחרטו חזק מדי ולאורך שנים ארוכות מדי.

נזכור כי אלו אינם רק המרכיבים ההכרחיים באמנות, אלא גם בדמוקרטיה.

היום, לאחר דרך ארוכה שבה הקיבוץ (המעשה, לאו דווקא הרעיון) חוזר לעמוד על רגליו כלכלית, חברתית ודמוגרפית — האם ניתן לחבר את תצורתו הרעיונית מחדש?

גם אם אין אנו בטוחים כי באופן אישי ופרטי "חזקנו", גם ביחד "אומץ לא יהיה לנו"?

שירלי בר-אמוץ, בעבודתה "אומץ לא היה לי", טווה באופן סיזיפי ושברירי את המילה "חזק" בטכניקות של הדפסות תלת-ממד.

הדרישה בעבר מכל יחיד להיות חזק למרות הכול — ובכך לוותר על רגשותיו, רצונותיו והגשמתו האישית — שברה לא פעם את רוחו.

יחיד חלש כבר אינו מייצר קבוצה חזקה כבעבר.
אם כך, כמה שנים נשאר עוד במשוואת הפרט אל מול הכלל?
האינדיבידואל בקיבוץ חזק היום.
האם נדע להתחזק מתוך כוחות חוזק אישי גם אל חוזק משותף?

תקופתנו — תקופת הפוסט-פוסט-מודרניזם — המציבה את ה"לא אמת" (פייק ניוז) בשורה אחת עם האמת, מציבה בפנינו את הצורך להגדיר מחדש את גבולות הגזרה:

ערכה של האמת, התיעוד, חשיפת עוולות, הצילום התיעודי, העשייה העיתונאית — ובתוכם עיתון על המשמר.

בועז לניר פעל 20 שנה כצלם תיעודי בעיתון, וצילומיו בעבודתו "רקוויאם לעיתון על המשמר" מנכיחים הכול.

יעקוב שופר מחדד זאת ב**"משחקי אש"** כשהוא מציב את עזה נשרפת משני צדדיה בסדרת צילומי שחור-לבן מהאינתיפאדה הראשונה (1987) לצד סדרת צילומי צבע רוויים משריפות עוטף עזה (2018).

פער של 30 שנה — ובימים אלו שוב (2021) כמעט 35 שנה.
מה נשתנה? מתי ישתנה? מתי נצליח לשנות?

אסנת רייזמן בן-שלום, אמנית ומורה לאמנות בכיתת האמנויות המיוחדת שפעלה במרכז האמנות ואוצרת שותפה בגלריה עם אתי עמרם, מראה את החג והטבע שבקיבוץ.

קיום החגים והיחד בתוכם אינו רק תפאורה.
ברעיון הקיבוץ, הקשר עם הטבע הוא הכרחי ליצירת אדם טוב יותר — לפתיחות ולחיבור על פני ניכור וניתוק.

לא במקרה נבנו הקיבוצים כשהם כה קשורים לטבע ולחקלאות: מרכזם הוא הדשא הגדול, היקפם השדות, ועורקיהם — הנוי הייחודי לכל קיבוץ.

גבעת חביבה בנויה כך בדיוק.

המרחב יוצר סביבה, היוצרת תנאים היוצרים חברה שפויה.

לאחר השנה החולפת יודעים אנו כי נדרש האדם לחבור שוב אל הטבע, וכי האינטימיות שילדי הדור הנוכחי מכירים היא בעיקר ביחסים בינם לבין המסך.

לכן קשר, קהילה, שותפות וערבות זקוקים למרחב טבע שבו הם יכולים לצמוח.

עמית קבסה ועתר גבע מדברים על כך בדיוק.
הם הצמיחו גבעה — את זו הנראית היום באין ספור נקודות לצדי הדרך בשולי אתרי הבנייה: גבעות של פסולת ובטון.

אך אפילו בשולי הדרך הטבע והרוח פורצים את הבטון וצומחים.

זוהי הגבעה — וזו הרוח שבה.
זוהי הרוח שבכולנו.

נ.ב.

אחרי 70 שנה...

מיכל שרייבר (ניר דוד – פרדס חנה), אמנית מיצג וארכיונאית, רוצה לנוח בין מה שגדלה בו לבין מה שעזבה ולפתע מקיף אותה מכל עבר בארכיון יד יערי:

"...בין המדפים שאוצרים את פועלם ומאבקם של אמנים קיבוציים..."

היא נעה בין עשייה לרצון במנוחה — אולי כמו הקיבוץ, קצת כמו מחנה השמאל — לא כמו הגבעה הבלתי פוסקת הממציאה את עצמה מחדש שוב ושוב כעוף החול.

נ.ב. 2

"ערמות", סרטה של מריון פוקס, מתאר יום בעבודתו של מוחמד, פועל מהשטחים במפעל הקיבוצי.

מוחמד, אשר נעדר במשך תקופה מעבודתו עקב מחלה, חוזר לעבודה כדי לגלות שאיש לא מילא את מקומו בזמן היעדרותו.

עליו להתגבר על ה"ערימות" ולהמשיך בשגרה האינסופית על פי הקצב המוכתב על ידי מכונת הייצור.

בסך הכול אדם אחד — אדם אחד שמייצג עם שלם, הפלסטיני.

העם הזה נמצא בשטחים, בעזה ובישראל; העם הזה הוא עם אחד — גם אם הוא חי בישראל וזועק לשוויון זכויות והזדמנויות, וגם אם חלקו חי מעבר לגבולותיה וזועק לזכותו למדינה.

• בקטלוג החד-פעמי של התערוכה תמצאו את מחשבותיהם של המציגים על עבודתם — אל תוותרו עליו.

ענת לידרור, אוצרת


להלן תרגום מסודר לערבית של הטקסט:

التلّ والروح فيه

في عام جائحة كورونا (2020) صدر كتاب الفنان وأمين الأرشيف يوفال دانيئيلي، الذي يروي قصة جفعات حبيفا من منظور تاريخي يمتد على سبعين عامًا.
المعرض الذي وُلد من صفحات هذا الكتاب ويحمل اسمه هو خطوة إضافية تتأمل، برؤية فنية شخصية وحرة ونقدية، أعمال فنانين مرتبطين بالمصدر والمكان، في جدول الأعمال الذي أرسته جفعات حبيفا عبر السنين في المجتمع الإسرائيلي، وفي السنوات الأخيرة أيضًا على مستوى العالم.
يتضمن المعرض أعمالًا تتناول الأزمنة والأفكار والقيم والنشاطات المرتبطة بجفعات حبيفا.
الفنانون الاثنان والعشرون المشاركون فيه هم فنانون نشأوا في إطار الحركة الكيبوتسية القطرية – تلك الكيبوتسات التي بادرت إلى إقامة جفعات حبيفا وأسست فكرتها ومشروعها.
نعيش هذه الأيام أوقاتًا عاصفة.
عمل أفـيتال جفع «الموجة» (تركيب خارجي) لم يبدأ العشب فيه بالنمو بعد، ومع ذلك أصبح مرتفعًا جدًا. وقد أطلق عليه اسم «كابيتول خاص بنا»، ولم يكن يعلم إلى أي مدى كان محقًا حين اختار فكرة العمل واسمه.
إن البنى الاقتصادية والاجتماعية في إسرائيل وفي العالم، والتي بدا أنها خضعت لاختبار خلال العام الماضي، تدخل الآن لحظة اختبار أخرى – إنسانية وأخلاقية.
في عالم التصوير يسمّون ذلك «اللحظة الحاسمة».

مكانة جفعات حبيفا في هذا المجال هي في طليعة المعسكر. فنحن نقف الآن عند مفترق طرق مضطرب: بين احتمال نشوب أزمة كبيرة بين اليهود والعرب، وبين فرصة لإظهار قوة مجتمع مشترك، عاقل، إنساني وديمقراطي.

عمل نتا شابيرا «الجسر في الصالونات» يعيدنا إلى أوائل عشرينيات القرن الماضي، إلى بدايات حركة هشومير هتسعير.
إن التشابه البصري مع السمات الفاشية، التي نعلم أنها ظهرت بعد أقل من عقدين في المكان نفسه، يعكس صورة غير سهلة حول إمكانية انقلاب الأدوار، وسهولة تأثر الإنسان بالتفسيرات المضللة.

هذه العناصر، مع المناخ البيئي والعوامل المؤثرة، تحمل سمات متشابهة إلى حد كبير مع زماننا ومكاننا.

عمل حاييم معور «رايك ضد الرايخ»، الذي عُرض لأول مرة عام 1994 (آرت فوكس – جفعات حبيفا)، يضع على طرفين متقابلين رمز الرايخ مقابل رمز حركة هشومير هتسعير.
وفي مركز هذا العمل قصة حبيفا رايك، التي غابت في حينه عن السرد البطولي الكبير للمظليين أبطال الحرب، والتي تحمل جفعات حبيفا اسمها.

إن الفجوة بين الحدث التاريخي والأسطورة تكمن في أساس اسم جفعات حبيفا، وستظهر مرة أخرى عبر سبعين عامًا من تاريخها – بين الفكرة والواقع.

التجربة التي أنجزها يوسي فاسيد حول الذاكرة والسرد أخذت فضاء المكتبة المثمنة في جفعات حبيفا، وبالاستناد إلى لوحة الجدار التي أنجزتها تمار جيتر عام 1994، خلق عمله «أزرق / أصفر / غضب» – عمل قائم بالكامل على الحدس والذاكرة الذاتية.

هذه الذاكرة المتفلّتة تدفعنا إلى التساؤل: إلى أي مدى تبدو السرديات القائمة اليوم في المجتمع الإسرائيلي متماسكة، وهي التي تحرك الحاضر والمستقبل؟

شخصية أبا كوفنر في عمل ميخائيل كوفنر «حزقيال»، وثلاثية الكتب المشتعلة للفنان غاي بار-أموتس، تذكّرنا وتحذرنا:
المحرقة والاحتلال كلاهما حاضران هنا.
معهد مورِشِت، الذي يعمل على التربية ضد العنصرية، هو خلية مهمة في جسد جفعات حبيفا.
أما شعار «أخوّة الشعوب» – وهو من تراث فكر حركة هشومير هتسعير – فيوجّه بار-أموتس نحو المجتمع من الخارج، لكنه أيضًا يطرح نقدًا داخليًا.

رحلة تسيلا ليس «المسير عند سفح التل» هي مسير العلم الأحمر (الاشتراكية / العدالة الاجتماعية) والعلم الأسود (احتجاج الأعلام السوداء) معًا، حاملين معهم الإرث الشومري والكيبوتسي والقيادي.

إلى أين يتجهون؟
وأين سيصلون؟

يوفال دانيئيلي يدعونا في عمله الضخم «على الحراسة!» إلى الوقوف على حراسة هذه القيم والطريق – خصوصًا الآن.

فلنتذكر أن غالبية البشر في العالم يحملون رؤى إنسانية.
قيم النزاهة والمساواة والأخوّة هي قيم الأغلبية. وفي إسرائيل أيضًا نحن الأغلبية.

فلماذا لا تنجح هذه الأغلبية في توجيه إسرائيل نحو هذه القيم؟

القيمة الكيبوتسية المركزية – «معًا» – مرت بتحولات عديدة.
وقد كتب شاؤول كِنَز كتيّبه «نهاية الـ معًا». وفي عمله يسأل: من؟ كم؟ أنتم؟ أنا؟ نحن؟ هم؟

إن «خطة الحلم» التي نسجتها الحركة والأيديولوجيا ليست فقط «المعًا» الكيبوتسي المطلق في سنوات البدايات، أو التعايش اليهودي-العربي في الطريق الأولى.

المعًا المركّب والمتعدد الألوان، الذي يُقاس بمدى إنسانيته، هو العنصر الفاعل في أيامنا هذه.

لقد نبضت جفعات حبيفا دائمًا بروح التعدد الثقافي.
وهذا ليس أمرًا بسيطًا. فالفجوات أحيانًا كبيرة، لكن الرؤية التعددية تصنع إنسانًا وإنسانية أفضل، وهي ضرورة في عالم معولم وفي مناطق النزاع.

الفنانون يملكون أدوات للخلق بطريقة مباشرة تتجاوز العقل والحواجز النفسية، وبذلك يساعدون المشاهدين على رؤية الآخر.

ليس صدفة أن الفنان الخزّاف أفنر زنغر، الذي يقود مدرسة الخزف في مركز الفنون في جفعات حبيفا، يتحدث اللغة نفسها.

عمله «أناس المادة» يضع الفرد المبدع في المركز – فردًا قادرًا على الانفتاح والاتصال والحساسية والروابط المشتركة.

فما هو الكيبوتس إذًا؟
مجموعة؟ فكرة؟ أسلوب حياة؟ مجتمع؟ تضامن إنساني؟

لم يعد الكيبوتس بالشكل الذي كان عليه.

عام 1994، في المشروع الفني المهم آرت فوكس، كتبت طالي تمير أن معرضًا فنيًا ينتقد الكيبوتس لم يكن ممكنًا قبل عشر سنوات.

لكن النقد والشك والتصدعات ليست فقط عناصر أساسية في الفن – بل في الديمقراطية أيضًا.

عمل شيرلي بار-أموتس «لم تكن لديّ الشجاعة» ينسج كلمة «قوي» بطريقة شاقة وهشّة باستخدام الطباعة ثلاثية الأبعاد.

إن المطالبة السابقة من كل فرد أن يكون قويًا رغم كل شيء – حتى على حساب مشاعره ورغباته – كسرت أرواحًا كثيرة.

الفرد في الكيبوتس اليوم أقوى.
لكن هل سننجح في تحويل قوة الفرد إلى قوة مشتركة؟

زمننا – زمن ما بعد ما بعد الحداثة – يضع «اللا-حقيقة» (الأخبار الزائفة) إلى جانب الحقيقة.

وهذا يفرض علينا إعادة تعريف حدود القيم:
قيمة الحقيقة، التوثيق، كشف الظلم، التصوير الوثائقي والعمل الصحفي.

صور المصور بوعاز لنير في عمله «قدّاس لصحيفة على همشمار» تجعل كل ذلك حاضرًا بقوة.

الفنانة أسنات رايزمان بن-شالوم تظهر الأعياد والطبيعة في الكيبوتس.
فالاحتفال الجماعي ليس مجرد زينة؛ بل إن العلاقة مع الطبيعة كانت عنصرًا أساسيًا في فكرة الكيبوتس لصناعة إنسان أفضل.
الكثير من الكيبوتسات بُنيت بهذه الروح:
في المركز العشب الواسع، وفي الأطراف الحقول، وبينهما مساحات الطبيعة.

جفعات حبيفا بُنيت بهذه الطريقة تمامًا.

المكان يصنع البيئة، والبيئة تصنع شروطًا لقيام مجتمع سليم.

حتى في أطراف الطريق، حيث تتراكم تلال من الإسمنت والنفايات، تواصل الطبيعة النمو وتشق طريقها.

هذه هي التلة.
وهذه هي الروح فيها.
وهذه هي الروح فينا جميعًا.

ملاحظة

بعد سبعين عامًا…

الفنانة والأرشيفية ميخال شرايبر تتحرك بين ما نشأت عليه وما تركته، لتجد نفسها محاطة بأرشيف يد يعاري.

ملاحظة ثانية

فيلم «أكوام» لماريون فوكس يروي يومًا من حياة محمد، عامل فلسطيني في مصنع كيبوتسي.
بعد غياب بسبب المرض يعود إلى عمله ليكتشف أن أحدًا لم يحلّ مكانه.

عليه أن يتغلب على «الأكوام» ويواصل العمل وفق إيقاع آلة الإنتاج.

إنه شخص واحد – لكنه يرمز إلى شعب كامل.

الشعب الفلسطيني موجود في الضفة وغزة وإسرائيل؛
بعضه يطالب بالمساواة والحقوق داخل إسرائيل، وبعضه يطالب بدولته خارج حدودها.
عنات ليدورور
أمينة المعرض



The Hill and the Spirit Within

In the year of the coronavirus pandemic (2020), the book by artist and archivist Yuval Danieli was published, telling the story of Givat Haviva through a historical perspective spanning seventy years.
The exhibition that emerged from the pages of this book, bearing its title, is another step that looks through a personal, free, and critical artistic lens at artists connected to the source and the place, reflecting on the agenda that Givat Haviva has shaped over the years within Israeli society and, in recent years, also around the world.
The exhibition includes works relating to the times, ideas, values, and activities associated with Givat Haviva.
The twenty-two artists presenting their works here grew out of the Kibbutz Artzi movement—those kibbutzim that initiated and established Givat Haviva, both the idea and its realization.
We are living through turbulent days.
Avital Geva’s outdoor installation “The Surge” has not yet begun to grow grass, yet it already stands too tall. Geva called it “Our Own Capitol Hill,” perhaps without realizing how accurate that name and idea would prove to be.
Economic and social structures in Israel and around the world—structures that seemed to have been tested during the past year—are now entering another moment of testing, a human and moral test.
In photography, this would be called “the decisive moment.”

Givat Haviva’s place in this field is at the forefront. We stand at a shaking crossroads: between the possibility of a severe crisis between Jews and Arabs and the opportunity to demonstrate the strength of a shared, sane, humane, and democratic society.

Neta Shapira’s work “The Bridge in the Living Rooms” takes us back to the early 1920s, the formative years of Hashomer Hatzair.
The visual resemblance to fascist characteristics—which we know swept through that same region less than two decades later—reflects an uncomfortable mirror regarding the possibility of role reversals and the unsettling ease with which human beings can be influenced and misled.

These elements, combined with environmental conditions and social influences, bear troubling similarities to our own time and place.

Haim Maor’s work “Reich Against Reich,” first exhibited in 1994 (Art Focus, Givat Haviva), places the symbol of the Reich opposite the emblem of Hashomer Hatzair.
At the center stands the story of Haviva Reik, who was once forgotten in the larger myth of the paratroopers—the heroes of the war—and for whom Givat Haviva is named.

The gap between historical reality and national myth lies at the heart of Givat Haviva’s name and continues to surface throughout the seventy years of its history—between ideal and reality.

Yossi Vasid conducted an experiment in memory and narrative by taking the octagonal library space at Givat Haviva and, inspired by Tamar Getter’s 1994 mural, creating the work “Blue / Yellow / Anger.”
This piece relies entirely on intuition and subjective memory.

The elusive nature of memory prompts us to question how solid the narratives that shape Israeli society today truly are—and how they influence its present and future.

Similarly, Haim Maor’s work “Dissolving Myths” invites us to revisit these ideas with the distance of time.

The figure of Abba Kovner in Michael Kovner’s work “Ezekiel,” together with Guy Bar-Amotz’s triptych of burning books, reminds and warns us:
the Holocaust and the occupation are both present here.
The Moreshet Institute, which works toward education against racism, is an important organ within the body of Givat Haviva.
The phrase “Brotherhood of Peoples,” rooted in the ideological heritage of Hashomer Hatzair, directs Bar-Amotz outward toward society while also inviting critical introspection.

Tzila Lis’s work “The Journey at the Foot of the Hill” is the journey of the red flag (socialism and social justice) and the black flag (the protest movement of the black flags) traveling together, carrying with them the ideological, kibbutz, and leadership heritage of the movement.

Where are they heading?
Where will they arrive?

Yuval Danieli, in his monumental work “On Guard!”, calls on us to stand guard over these values and this path—especially now.

Let us remember that the majority of humanity in the world holds humanistic values.
Integrity, equality, and fraternity belong to the majority—and in Israel as well.

So why does this majority struggle to prevail and lead Israel toward these directions?

The communal kibbutz value of “togetherness” has undergone many transformations.
Saul Kenez wrote about this in his booklet “The End of Togetherness.” In his work “What Do You Say?” he asks: how many? who? you? me? she? we? they?

The “plan for a dream” woven by the movement and its ideology was not only the absolute communalism of the early kibbutz years or the Jewish-Arab coexistence envisioned in the beginning.

The complex, multi-layered togetherness measured by humanity itself is the active component of our time.

Givat Haviva has always pulsed with multiculturalism.
It is neither easy nor simple. The gaps can be vast, yet a multicultural worldview creates better people and a better humanity. It is essential in a global world and especially in regions of conflict.

Artists possess tools that allow them to create in ways that bypass rigid consciousness and emotional barriers, enabling viewers to see the other.

It is no coincidence that Avner Zinger, a ceramic artist and leader of the Givat Haviva ceramic school, speaks in the same language.

His work “People of the Material” places the creative human individual at the center—an individual capable of openness, connection, sensitivity, and shared relationships.

What, then, is the kibbutz today?
A group? An idea? A way of life? A community? A form of human solidarity?

The kibbutz no longer has the same form.

In 1994, during the important artistic project Art Focus, curator Tali Tamir wrote that an exhibition critically reflecting on the kibbutz itself would not have been possible a decade earlier.

Yet criticism, cracks, and doubt are not only essential to art—they are essential to democracy.

Today, after a long journey in which the kibbutz (as practice, if not always as ideology) has regained economic, social, and demographic strength, the question arises:
can its ideational form be reassembled?

Shirley Bar-Amotz, in her work “I Had No Courage,” weaves the word “strong” in a fragile and Sisyphean manner using 3-D printing techniques.

The former demand that every individual remain strong despite everything—often at the cost of personal feelings and aspirations—frequently broke people’s spirits.

Today the individual in the kibbutz is stronger.
But can we transform individual strength into collective strength once again?
Our era—the era of post-postmodernism—places “non-truth” (fake news) alongside truth itself.
It forces us to redefine boundaries: the value of truth, documentation, exposure of injustice, documentary photography, and journalistic work.

Photographer Boaz Lanir, who worked twenty years for the newspaper Al HaMishmar, evokes this in his work “Requiem for Al HaMishmar.”

Similarly, Yaakov Shufer in “Playing with Fire” juxtaposes black-and-white photographs from the First Intifada (1987) with saturated color images of fires around Gaza (2018).

Thirty years apart—and today nearly thirty-five.
What has changed? When will change come?
Artist Osnat Reizman Ben-Shalom portrays the festivals and nature of the kibbutz.
Celebration and togetherness are not merely decoration; in the kibbutz idea, the connection with nature is essential to creating a better human being—one open to connection rather than alienation.
Many kibbutzim were built around this principle:
a central lawn, surrounding fields, and pathways of greenery.

Givat Haviva was built exactly in this way.

The space creates an environment, the environment shapes conditions, and those conditions nurture a sane society.

Even along the margins of construction sites, where mounds of concrete and debris accumulate, nature and spirit continue to break through and grow.

This is the hill.
This is the spirit within it.
And this is the spirit within us all.

Postscript

After seventy years…

Performance artist and archivist Michal Shreiber moves between what she grew up with and what she left behind, suddenly surrounded by the archives of Yad Yaari.

Postscript II

“Heaps,” a film by Marion Fuchs, describes a day in the life of Mohammed, a Palestinian worker in a kibbutz factory.

After being absent due to illness, he returns to discover that no one filled his place during his absence.
He must overcome the “heaps” and continue the endless routine dictated by the rhythm of the production machine.

One person—yet a person representing an entire people.

The Palestinian people live in the West Bank, Gaza, and Israel:
some demanding equal rights within Israel, others demanding the right to a state beyond its borders.

In the exhibition’s special one-time catalogue you will find the artists’ reflections on their works. Do not miss it.

Anat Lidoror
Curator


תגובות לדף זה
תגובה חדשה

עדיין אין תגובות לדף זה.
מוזמנים להגיב!

חסר רכיב